Vereniging Bewegwijzering Nederland

Rijk Boerma Als ontwerper werkzaam te Amsterdam
Bewegwijzering als onderdeel van het ontwerpproces De integratie van architectuur en routing Kleurcoderingen De ingang De onmisbaarheid van bewegwijzering De plattegrond Gevelbelettering	Dit gebouw heeft notabene een naam, maar die staat niet op de kopse kant van het gebouw aan de autoweg. Deze lichtbakken zijn, alhoewel ze in maat op elkaar zijn afgestemd, geen verrijking van de gevel. Amsterdam, Teleport.
Bewegwijzering als onderdeel van het ontwerpproces Dikwijls wordt pas aan bewegwijzering gedacht in een stadium waarin het architectonisch ontwerp nagenoeg is uitgewerkt of de ruwbouw zelfs al in uitvoering is. Vele tienduizenden - soms honderdduizenden - guldens kunnen worden bespaard als reeds in de ontwerpfase rekening zou worden gehouden met algemeen geldende technische en ergonomische uitgangspunten van bewegwijzering. Van tevoren kan bijvoorbeeld al de optimale plaats en globale uitvoering worden aangegeven van deurbordjes, verwijsborden, informatieborden, een ingangsbord en zelfs de gevelbelettering. Hieruit voortvloeiend kunnen reeds montage voorzieningen bij deuren, in plafonds en tegen muren worden ontworpen. Het gebeurt maar al te vaak dat naast de deur een servicepaneel is bedacht met allerlei voorzieningen, zoals bijvoorbeeld de bediening voor het licht en een telefoonaansluiting. Al deze voorzieningen zitten aan de binnenzijde van een ruimte; aan de buitenzijde blijkt voor de onvermijdelijke bordjes zelden ruimte te zijn gereserveerd. Bij de belettering op de gevel kan rekening worden gehouden met de aanvoer van stroom, benodigde hulpconstructies, onderhoudsvoorzieningen, etc. Met name de plaats van en het soort glazenwassersinstallatie kan in dit verband een bepalende factor zijn voor de plek en de uitvoeringsmogelijkheden van de gevelbelettering. Het inwendig verlichten van de belettering, wat een zekere dikte met zich meebrengt, kan onmogelijk blijken als de installatie voor de glazenwasser dicht langs de gevel loopt of de transportrail zelf onderdeel is van die gevel. Uitwijkmogelijkheden naar boven, op het gebouw, kunnen bij voorbaat geblokkeerd zijn in verband met een te grote windbelasting.
Dit is helaas niet de ingang, maar de Expeditie. De ingang zit, heel goed verborgen, om de hoek! Er is zelfs bewegwijzering nodig om Expeditie en Ingang van elkaar te onderscheiden. Haarlem, Waarderpolder
De integratie van architectuur en routing Een nog wezenlijker bijdrage door kennis van bewegwijzering kan worden geleverd als ook richtlijnen met betrekking tot de routing geïntegreerd kunnen worden in de structuur van het gebouw zélf. Een duidelijk herkenbare entrée, een overzichtelijke ligging van verschillende bouwdelen en het creëren van voldoende herkenningspunten binnen het gebouw kunnen er alle toe bijdragen dat de bewegwijzering eenvoudig en beknopt kan worden gehouden. Dit heeft niet alleen een aanzienlijke besparing in de aanvangskosten tot gevolg, maar vooral in de jaarlijkse kosten van onderhoud en mutaties. Deze 'pre-build'richtlijnen zullen in nauwe samenwerking met architect en opdrachtgever moeten worden uitgewerkt. De logische gevolgtrekking uit de regel dat ruimtes minder aan verandering onderhevig zijn dan functies, is dat bewegwijzering nimmer volledig in de architectuur geïntegreerd mag zijn. Dat betekent echter niet dat architectuur geen rekening hoeft te houden met het aanbrengen van bewegwijzering.
De ingang is direct duidelijk; architectuur en belettering werken perfect samen.
Kleurcoderingen Het zonder overleg aanbrengen door de architect van eigen kleurcoderingen van bouwdelen, gangen, deuren, etc. moet te allen tijde worden vermeden. Kleurcoderingen kunnen een rol spelen binnen het stelsel van verwijzingen en bij de oriëntering in het gebouw, maar ze moeten dan ook wel als code herkend kunnen worden. Wanneer een stijgpartij met liften en trappen in een bepaalde kleur wordt getegeld en een ander stijgpartij in een afwijkende kleur, betekent dat nog niet dat het publiek dit zonder enige uitleg zal onderscheiden. Velen zullen zich echt niet realiseren dat er verschillende kleuren zijn aangebracht of zelfs maar dat er kleur is. Men komt tenslotte niet in een gebouw om op de kleuren te letten. Iets anders wordt het wanneer de bewegwijzering gebruik gaat maken van de toegepaste kleuren door te verwijzen naar 'de groene lift' etc. Het moeten natuurlijk wel verwijzingen zijn die passen in het bewegwijzeringssysteem.
De ingang Voor de oriëntatie van de bezoeker is het aan te bevelen niet meer dan één ingang in een gebouw te plannen. Zo meer ingangen niet te vermijden zijn, zou er tenminste zorg voor moeten worden gedragen dat deze ingangen zich op hetzelfde niveau bevinden. De verwarring die kan ontstaan wanneer men bij binnenkomst een andere ingang gebruikt dan bij het verlaten van het gebouw, is des te groter wanneer men zich ook nog op een ander niveau bevindt.
De onmisbaarheid van bewegwijzering Er zijn architecten die denken dat hun gebouwen 'voor zichzelf spreken' of 'zelfverklarend' zijn; er zou geen bewegwijzering nodig zijn. Zelden is dit echter het geval. De ingang, balie of receptie kunnen een soort 'natuurlijke' aantrekkingskracht uitstralen, veel andere functies blijven verborgen of - wat zeker zo erg is - sluiten niet aan bij de verwachtingen van het publiek.	Hier loopt de gevelbelettering helemaal uit de hand. Amsterdam Buitenveldert
Bij het zoeken naar een bestemming levert de reis van plaats naar plaats voor de meeste bezoekers weinig problemen op; de laatste kilometers, daar komt het er echter op aan. De plattegrond of de kaartlezer faalt, de wegomlegging veroorzaakt een benadering van juist de andere kant, éénrichtingverkeer is een volkomen verrassing of de buschauffeur vergat een seintje te geven. En dat net nu de tijd eigenlijk te krap genomen was. Sommige plaatsbepalende middelen zijn zo eenvoudig dat ze daardoor wel eens over het hoofd worden gezien. Zo moet het effect van een goed zichtbaar en duidelijk huisnummer zeker niet worden onderschat. De gegevens waar de (be)zoeker veelal over beschikt zijn de naam van het bedrijf of de instelling en het adres. Het is de combinatie van die twee die de zekerheid geeft de juiste bestemming te hebben bereikt. Het huisnummer moet wel als zodanig worden herkend. Uitvoering als een 'super-graphic' kan wel goed zichtbaar en leesbaar zijn, maar wanneer het niet als huisnummer wordt ervaren, schiet het z'n doel voorbij. Ook door op een juiste manier gebruik te maken van de naam of het nummer van een industriegebied of wijk, bijvoorbeeld door deze consequent toe te passen op allerlei huisstijluitingen als briefpapier, visitekaartjes en routebeschrijvingen, kan men zonder noemenswaardige investeringen een grote bijdrage leveren aan het vinden van de weg.
De plattegrond Binnen een gebouw worden nog wel eens plattegronden gebruikt om bezoekers de weg te wijzen. Plattegronden kunnen een hulpmiddel zijn voor de oriëntatie en een aanvulling zijn op de bewegwijzering. Degenen die de plattegrond aanbevelen zijn beroepsmatig vaak goede kaartlezers, de gemiddelde gebruiker is dat zeker niet. Plattegronden zijn abstracties van de werkelijkheid die zonder kennis niet zomaar te lezen zijn. Vaak is de kaart noord/zuid georiënteerd, terwijl het gebouw anders is gesitueerd. Bovendien wordt een plattegrond vrijwel altijd opgehangen tegen een wand. Een vrijstaande, horizontale opstelling in de juiste richting is bijna noodzaak om voldoende effect te sorteren.
Gevelbelettering Een veelheid aan beletteringen op een gebouw dient vermeden te worden. Kantoorverzamelgebouwen kunnen hier gemakkelijk het slachtoffer van worden. Noch voor het gebouw, noch voor de beletteringen onderling is dit een goede zaak. De beletteringen gaan met elkaar concurreren of erger: trachten elkaar te 'overschreeuwen', en er zullen maar weinig gebouwen tegen dergelijk ongewenst visueel geweld zijn bestand. Beter is het dan om het gebouw een naam te geven en deze naam aan de gevel kenbaar te maken. Zo'n aanduiding hoeft niet onderhevig te zijn aan veranderingen bij verhuizingen etc. en het gebouw kan op termijn ook een zekere bekendheid verwerven in de buurt. Hetzelfde geldt voor borden bij de ingang van een kantoorverzamelgebouw of borden die bij de toegang tot het terrein staan. Het is beter om hier 'neutrale' borden neer te zetten in plaats van borden met verschillende logo's en huisstijluitingen. Een ander aspect van elkaar overschreeuwende gevelbeletteringen is dat het wervende waarde begint te krijgen; het gaat zich gedragen als reclame. Nu heeft alle gevelbelettering dit aspect wel in zich; het is zaak daar alert op te zijn. Reclame en bewegwijzering staan altijd op wat gespannen voet met elkaar. Reclame dient een ander doel dan het algemeen nut, zonder daarmee overigens te willen zeggen dat bewegwijzering geen enkel promotioneel doel dient. Het blijft altijd balanceren tussen promotie (reclame) en identificatie (bewegwijzering). Een gevelbelettering van een bedrijf op het eigen gebouw is bewegwijzering met een promotioneel aspect. Op een willekeurig ander gebouw wordt het reclame, en daar is op zich niets op tegen zolang het de bewegwijzering (van andere gebouwen) niet in de weg staat.